مذمت و نکوهش اسراف در اسلام

نظر اسلام و آيات قرآن درباره نكوهش اسراف و تبذیر و ارزش و جايگاه ميانه روي و بهره گيري صحيح از نعمت‌های الهي به اندازه اي روشن و واضح است كه ما به عنوان يك مسلمان بايد به چنين مكتب دقيق و اخلاقي افتخار كنيم.

قرآن در جای جای خود به مسئله اسراف اشاره می‌کند و اسراف كننده را مورد سرزنش قرارمي دهد، قرآن كريم مسئله اسراف را در معناي بسيار وسيعي در چندین آیه به كار برده است و همان‌گونه كه در روايات نيز عنوان شده اسراف مراتب مختلفي دارد، زیاده‌روی در خوردن و آشاميدن و اسراف در مراسمی مانند ولیمه های ازدواج، ترحیم، مشرف شدن به مکه و بقاع متبرکه متأسفانه امروزه در جامعه‌ی اسلامی ما بسیار رایج و متداول شده است. خداي متعادل در آيه 27 سوره بني اسرائيل نيز اين گونه تكليف مسئله اسراف و تبذیر را روشن می‌سازد كه: «اسراف مكن و مال خودت را پراكنده مساز، به درستي كه اسراف كنندگان برادران شياطين هستند و شيطان به پروردگارش سخت (منكر) و كفران كننده است.» دايره بحث اسراف در اسلام بسيار گسترده است، تا جائيكه بحث از اسراف حتی در عقايد و اعمال نيز به ميان می‌آید.
احاديث و اخبار در نکوهش اسراف از ائمه شيعه بسيار نقل شده و به جرأت می‌توان گفت كه در هيچ مذهب ديگري به اين اندازه درباره مسئله ميانه روي و اعتدال در مصرف تأكيد نشده است. در کنار مباحث اسراف كه همواره در اسلام مورد مذمت قرار گرفته است، مسئله قناعت، خصلت و ويژگي ارزشمندي براي يك انسان مسلمان به شمار می‌رود. در فرهنگ اسلامي صفت قناعت از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه است و از آن به عنوان وسيله اي كه سعادت ابدي آدمي را به بار می‌آورد ياد شده است.

رییس اداره اوقاف دماوند در گفتگوی اختصاصی با سایت خبری تحلیلی تارود اظهار کرد:اظهار شادمانی برای نعمتها و اعلام نمودن آنها و بازگو نمودن نعمت به هدف تشکر از خداوند متعال و کمال استفاده از آنها، همه‏ و همه از اهدافی است که شریعت گرامی اسلام بدان امر نموده و شارع حکیم بر اساس حکمت و موافقت با فطرت بشری بدان اجازه داده است. اما در هر امری تا جایی اجازه داده که به اسراف و زیاده روی کشیده نشود.

حجت الاسلام مهدی زینعلی درادامه افزود:عروسی گرفتن و یا یک جشن برای پیوند دو نفر امریست که در دین هم به آن اشاراتی شده است خوب است که جشنی بگیرندیا ولیمه هم بدهندهمانگونه که در  قرآن کریم نیز به ولیمه دادن در شادیها اشاره شده است. ولی به هر حال به اندازه ای که این ولیمه متبرک و مبارک باشد، و برای ولیمه دادن در عروسی بهتر است که مردم دو زوج را بشناسند و غذا که خورده شدبرای خوشبختی و سعادت آن زوج دعا نموده و برای آنان زندگی پر برکتی را از خدای بزرگ آرزو کنند.

 

زینعلی اضافه کرد: اهداف باید گرایش پیدا کند به سمت و سوی اجرای دستور دین و نباید افراد دائم در پی چشم و هم‌چشمی و خرج تراشی باشند. وقتی این مسائل به وجود بیاید دیگر آن حالت مبارک خودش را از دست می‌دهد و به جای اینکه برکتی برای آن زندگی داشته باشد شاید نامیمون و نا مبارک باشد و تلخی و ناکامی به ارمغان بیاورد.

رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان دماوند افزود: اکثر عروسی‌هایی که با اسراف همراه می‌شود نهایتاً منجر به طلاق می‌شود و جالب است بدانید که گران‌ترین تالار تهران ،با هماهنگی قبلی با عروس و داماد، بعد از یک سال برای زوجین سالگرد عروسی می‌گیرد که زمانی که با آنان تماس می‌گیرند تقریباً 80 درصد آنان از هم طلاق گرفته‌اند.

ما که خود را مسلمان میدانیم و تابع دستورات دین مبین اسلام هستیم، نباید از دستور اکید خداوند در قرآن سرپیچی کنیم که فرموده:

 

وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْکِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِیرًا * إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُواْ إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِرَبِّهِ کَفُورًا [اسراء: ۲۶-۲۷]

(و حق خویشاوند را به او بده و مستمند و در راه‏مانده را [دستگیرى کن] و ولخرجى و اسراف مکن (۲۶) چرا که اسرافکاران برادران شیطانهایند و شیطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است)

 

ما در پی این چشم و همچشمی ها هم مال خود را از دست میدهیم هم خود را به زحمت میاندازیم که این زحمت نیز در نوع خود اسراف فکر و توان بدنی است.

اسراف نمیتواند فقط در جشن ازدواج باشد، امروزه در مراسم عزاداریها، ولیمه های حجاج و زوار نیز اسراف به وفور دیده میشود،این روزها مراسم‌های ترحیم رنگ و بوی دیگری به خود گرفته است، از مشاوره قبل از فوت برای بازماندگان تا نواختن تار بر سر مزار متوفی و سرو بره بریان برای بازماندگان، که تغییر سبک زندگی و گسترش چشم و همچشمی را نشان می‌دهد.اما چرا سبک زندگی غربی و تجمل گرایی حتی مراسم بدرقه یک فرد به سوی ابدیت را رها نکرده است؟و چرا قرائت قرآن بر سر مزار متوفی با نواختن نی و تار جایگزین شده است؟ریشه ی همه ی این مسائل برمیگردد به افراط و زیاده روی و بی توجه بودن به همنوع که با این خرجهای بیهوده میتوان دستگیر افراد نیازمند باشیم.

 از طرفی وقتی مردم ما به زیارت میروند باید بدانند وقتی انسان به اماکن متبرکه میرود باید تزکیه نفس داشته باشد،نه اینکه در ولیمه و نصب پارچه های خوشامد گویی چنان بریزو بپاش داشته باشد، که آن زیارت فضای معنوی خود را از دست بدهد.

ما باید قناعت کنیم، از قناعت خجالت نکشیم. بعضی‌ها خیال می‌کنند که قناعت مال آدم‌های تهیدست و فقیر است و اگر آدم داشت، دیگر لازم نیست قناعت کند. نه، قناعت یعنی در حد لازم، در حد کفایت، انسان توقف کند.