سرمایه اجتماعی، سلامت شهری
تارود-یادداشت مهمان/ مهناز اکبری*؛ سرمایه اجتماعی مجموعهای از هنجارهای موجود در جامعه است که نوعی نظم اجتماعی را برای افراد از طریق ارتباط متقابل ایجاد میکند. در یک سیستم مدیریت شهری باید سلامت اجتماعی، روانی، جسمی و… شهروندان وقت خواهد شد. چنین فرایندی باعث افزایش احساس مسئولیت وجدان شهرنشینان برای حفظ سلامت بهداشتی- را تأمین کرد.
این انتظار در قالب مشارکت شهروندان باعث افزایش اعتماد اجتماعی شهروندان نسبت به مدیریت روانی و اجتماعی شهروندان میگردد. سلامت شهری و ارتباط آن با سرمایه اجتماعی از طریق تعاملات و کنشهای متقابلی که مسئولان و مجریان با شهروندان دارند؛ باعث خواهد شد که هنجارهای اجتماعی سلامتی به صورت تدریجی در اذهان شهروندان نهادینه گردد. امروزه، شهروندان از طریق پیوند ارتباطی که با با یکدیگر برقرار میکنند، به حوزه سلامت روحی و روانی، جسمی و محیطی خود توجه میکنند. مدیریت بخش سلامت شهری باید برای افزایش سرمایه اجتماعی خود درآمدهای مربوط به سلامت شهری را صرف امور زیر بنایی تر و پایدارتر نماید.
ارتباط سرمایه اجتماعی با سلامت شهری شهروندان از طریق پارامترهایی چون اعتماد و تعامل متقابل، افزایش روح جمعی نسبت به آینده سلامتیشان و… شکل میگیرد. این مسئله ناشی از همکاری جمعی حاصل میگردد؛ که متأسفانه در جامعه ایران به دلیل سیاست زدگی غلط مدیران شهری این ارتباط به هدر رفته است. هدف از ارتباط این دو پدیده باعث بسط تداوم تعامل شهروندان و مسئولان برای کاهش هزینههای نامربوط و بیجهت سلامت شهری خواهد شد. از سویی سرمایه اجتماعی از بعد اعتماد و تقویت هنجارهای سلامتی میتواند یک شهر سالم و بانشاط را فراهم کند.
این هدف باید از طریق برنامههای اجرایی و مؤثر، همراه با نظارت مستمر، جامعه پذیرتر و فرهنگ پذیرتر شکل گیرد. سرمایه اجتماعی از طریق تأثیرات بافتی و ترکیبی بر تندرستی شهروندان اثر دارد، این تأثیرات بر سلامتی و طول عمر شهروندان مؤثر است. الگوهای دوستی، آسودگی و اعتماد اجتماعی شهروندان به یکدیگر، تماس اجتماعی با دوستان و رفع اضطرابها و کاهش احساس ناتوانی از داشتن سلامت، حمایت از یکدیگر، آشنایی متقابل با سایر شهروندان، و… از تأثیرات ترکیبی سرمایه اجتماعی بر حفظ تندرستی و سلامتی شهروندان است. عواملی چون رشد نهادهای بوروکراتیک، تمرکز و تخصص در حوزه سلامت برنامهریزی در قالب تشکیل یک دولت رفاه، پیروی مصرانه افراد سیاسی از برنامههای سلامتی و تندرستی بعد از بهقدرت رسیدن، ترویج الگوهای مساوات طلبانه و مشارکت آمیز شهروندان در حوزه سلامت، آموزش الگوهای رفتار سلامت گونه در زندگی، اختصاص بودجه مازاد حکومت به امر سلامت شهروندان، کاهش نابرابریهای بهداشتی و قومیتی و نژادی در بین شهروندان و… از تأثیرات زمینهای و بافتی سرمایه اجتماعی بر سلامت شهروندان است. در واقع در یک جامعه مدنی، سرمایه اجتماعی مرتبط با سلامتی از طریق افزایش انتشار اطلاعات مرتبط با بهداشت و تندرستی و نهادینه کردن رفتارهای صحیح سلامتی شکل میگیرد.
همچنین اعتماد فردی با تندرستی و سلامتی در برخی از تحقیقات جوامع عامل مؤثر سرمایه اجتماعی بر سلامت و میزان سعادت فردی تلقی گردیده است. سرمایه اجتماعی بر بهرهمندی از خوشبختی اثرگذار است. این مسئله منجر به رشد و بالندگی، رضایت و زندگی هدفدار جامعه شهروندی خواهد شد؛ این پیامد از همان سنین کودکی باید نهادینه و جامعهپذیر گردد. این نوع مشارکت شهروندی بر طول عمر افراد، اثر میگذارد؛ و از سوی دیگر خدمات متنوع مدیریت سلامت شهری را در حوزههای اجرایی، با یک روش مشوق برانگیز زندگی همراه خواهد کرد، این منفعت میتواند سلامتی را در اذهان شهروندان از طریق اجرای یک برنامهریزی درون و برونسازمانی با یک مشارکت متداوم، تغییردهنده؛ به سمت یک زندگی سالم، شهروندان را سوق دهد. کیفیت زندگی بهتر و سالمتر بر سرمایه اجتماعی از طریق انسجام اجتماعی شهروندان و همبستگی آنان در حوزه مشارکت مستمر رعایت تندرستی و سلامتی در تمام جنبههایی که مرتبط با رفتارهای سلامتی انسان است از منافع اساسی سرمایه اجتماعی بر سلامت است.
در فرایند اجرایی مدیریت شهری آشنایی و آگاهی با مخاطرات سلامتی باعث نفع سرمایه اجتماعی بر سلامت شهرنشینی خواهد شد. استفاده از طرحهای پژوهشی و نتایجی آنها در برنامهریزی بلند و کوتاهمدت متناسب با سن، درآمد و طبقه اجتماعی و سایر پارامتر های شهروندان از دیگر منافع سرمایه اجتماعی بر سلامت شهری است. از بعد دیگر همبستگی اجتماعی بین سازمانهای مرتبط با مدیریت شهری باعث بهرهمندی اقشار مختلف از خدمات سلامت شهری و کاهش نابرابریهای سلامتی خواهد شد؛ این انسجام اجتماعی در کاهش استرسها، افسردگیها و سوء بهداشت و سوءتغذیه شهروندان نقش موثری دارد.
بر اساس آنچه که تا به حال بیان کردیم؛ در واقع در جوامع یک سری از معیارهای روانی و اجتماعی شهروندان چون ثروت و درآمد بر تندرستی و سلامت زندگی شهرنشینان اثر میگذارد، اما آنچه که بین سلامت شهروندان و سرمایه اجتماعی مهم است بررسی استفاده از خدمات و امکانات سلامتی در درون یک جامعه مهم است؛ نه اینکه ما این امکانات را با سایر ملل از نظر درآمد و تولید سرانه سلامتی شهروندان دیگر مقایسه کنیم. سرمایه اجتماعی با توسعه اجتماعی شهرها رابطه دارد. توسعه اجتماعی از طریق مسئولیتپذیری شهروندان و عوامل اجرایی حکومتی بر حوزه سلامت شهری تأثیر میگذارد.
سنجش سرمایه اجتماعی از طریق اعتماد، اشتغال، مشغولیت مدنی، شبکههای اجتماعی شاخصهای معتبری برای تعامل مثبت توسعه اجتماعی و سلامت پایدار شهری میباشد. مجموعه حوزه سلامت شهری از طریق اجرای فرایندها و روندهای اجتماعی و زیستمحیطی مناطق شهری باعث افزایش آگاهی شهروندان در اجرا برنامههای سلامتی و مشارکت نمودن سازمانهای مرتبط با آموزش سلامت شهری خواهند شد علاوه بر این، نظارت دقیق برای ارتقاء و توانائیهای تقویت سرمایه اجتماعی سلامتی در محلات شهری باعث بهبود ارتباطات و افزایش مهارت شهروندان در توسعه پایدار سرمایه اجتماعی و سلامت شهری خواهند شد.
*یادداشت مهمان/ مهناز اکبری، دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری و مدرس دانشگاه
انتهای پیام/
