با توجه به هجوم مجدد ملخهای بومی البرز موسوم به ملخ بی بال البرز یا پلی سارکوس به اراضی کشاورزی شهرستان دماوند، گزارش زیربخشی از تحقیق و پژوهش اقای علی بابعلی کارشناس سازمان حفظ نباتات میباشد بازنشر میشود که می تواند برای مطالعه و مداقه بخصوص کشاورزان مفید باشد.
ظاهر شناسی :
به رنگ سیاه براق، دو نوار زرد در روی حلقههای پشتی شکم و زیر شکم بهرنگ زرد متمایل به قهوهای وجود دارد.
مناطق انتشار:
این حشره در استان تهران (دامنههای البرز، دماوندو فیروزکوه،گچسر)، کرمانشاه، گیلان (دیلمان و کلیشم در رودبار)، چهارمحال و بختیاری، کردستان (سروآباد و مریوان)، قزوین، مازندران، زنجان و بسیاری از نقاط کوهستانی کشور یافت میشود.
این حشره بومی ایران بوده و اولین بار توسط افشار (۱۳۱۶) سه عدد ملخ ماده از منطقه دماوند جمع آوری شده و به موزه لندن فرستاده شد. نمونههای ارسالی در سال ۱۳۳۹ توسط اواروف به نام orphania elborsiana uvarov نامگذاری شد. اواروف عنوان کرد که این ملخها از آفات سبزیجات منطقه دماوند هستند.
حشرات کامل به رنگ سیاه براق و در روی نیم حلقههای پشتی شکم دو نوار زرد رنگ مشاهده میشود. نیم حلقههای زیر شکم متمایل به قهوهای است. پیش گرده در قسمت جلو تیره رنگ و فرو رفته، و قسمت عقبی قهوهای روشن است و مثل است به نظر میرسد. فرق سیاه رنگ است. طول بدن ۳۴ تا ۴۰ میلیمتر و طول تخم ریز به ۲۰ میلیمتر هم میرسد. این حشره بیشتر در دامنه تپهها زندگی میکند و در بعضی سالها حالت طغیانی پیدا کرده و به مزارع مجاور تپهها حمله میکند و غالبا آفت گیاهان پهن برگ است. این حشره در روستاهای اطراف دماوند در بعضی سالها حالت طغیانی یافته و خسارت اقتصادی تولید میکند.
زیست شناسی و رفتار:
یک نسلی، زمستان گذرانی بصورت تخم، تخمگذاری در ارتفاعات بیش از ۲۰۰۰ متری صورت میگیرد. فاقد کپسول تخم هستند و تخمها بصورت چند تایی و بطور عمودی در کنار هم قرار داده میشوند.
بررسیهای انجام شده نشان میدهد که محلهای فعالیت حشره اکثرا از ارتفاع ۲۵۰۰متر به بالا قرار دارد. حداکثر جمعیت این حشره بین ارتفاع ۲۵۰۰ متر تا ۲۸۰۰ متر مشاهده شدهاست.
محل های فعالیت در ارتفاع کمتر از ۲۵۰۰ متر نیز دیده میشود.
ظهور پورههای سن اول در محلهای فعالیت حشره، هفته آخر فروردین تا هفته اول اردیبهشت ماه میباشد. تاریخ ظهور پورهها در شیبهای جنوبی و شمالی متفاوت بوده، به طوری که در شیبهای شمالی ظهور پوره با حدود یک هفته دیرتر از شیب جنوبی صورت میگیرد. درجه حرارت در تفریق تخمها و شروع فعالیت حشره نقش مهمی دارد.
این ملخ در سال یک نسل تولید مینماید و تابستان، پاییز و زمستان را بصورت تخم در داخل خاک سپری میکند. به طور متوسط طول دوره نشو و نمای پورهها حدود ۵۵ روز و طول عمر حشره کامل ۲۵ روز گزارش شده است.
بررسیهای بیلی (Bailey) در سال ۱۹۹۰ نشان میهد که برخی از گونههای پلی سارکوس دارای دیاپوز ابتدایی هستند که ممکن است باعث شود حشره در هر دوسال یک نسل ایجاد کند.
حداکثر تخم ریزی در زیر بوتههای گون و درمنه صورت میگیرد؛ بنابراین حداکثر تراکم جمعیت پورههای سن اول را بر روی این گیاهان میتوان مشاهده نمود. چرا که پورههای سن اول و دوم معمولا گیاهان مذکور را ترک نکرده و از برگهای کوچک و لطیف آنها تغذیه مینمایند.
پورهها در مقابل حرکت، صدا و همچنین وزش باد و ابری بودن هوا بسیار حساسند؛ به طوری که در این شرایط سریعا خود را به میان بوتهها که اکثرا حجیم و متراکم هستند کشانده و مخفی میشوند و در این حالت دسترسی به آنها بهعلت خاردار بودن بوتهها مشکل میباشد.
پورهها از سن سوم در شرایط جوی مساعد، بوتهها را موقتا ترک کرده و از سایر گیاهان میزبان مانند گیاهان تیره Rananculaceae تغذیه مینمایند و در زمان احساس خطر به سرعت خود را در زیر بوتههای حجیم مخفی مینمایند.
پورهها در سنین چهارم و پنجم فعالتر شده و تحرک بیشتری پیدا میکنند و میزان تغذیه آنها نیز بیشتر میشود.
پس از پایان یافتن رشد و نموی هر سن پورگی، حشره جلد عوض میکند. جلدهای عوض شده را به فراوانی میتوان در بوتههای میزبان مشاهده نمود. حشره پس از تعویض جلد مدت کوتاهی بیحرکت مانده و رنگ آن روشنتر از رنگ طبیعی آن میشود. پس از حدود دو تا سه ساعت شروع به حرکت کرده و پس از ۱۲ تا ۲۴ ساعت رنگ آن به حالت طبیعی خود بر میگردد.
حشرات کامل در شیبهای جنوبی از اواسط خرداد و در شیبهای شمالی از اواخر خردادماه ظاهر میشوند.
حشرات کامل پس از ظهور به شدت از برگهای بوتههای میزبان تغذیه کرده و دامنه فعالیت خود را گسترش می دهند.
حشرات نر صدای مخصوصی تولید مینمایند و هنگامی که هوا گرم و آفتابی باشد این صدا در تمام منطقه فعالیت ملخ شنیده میشود.
حشرات ماده تخمهای خود را در زیر گیاهان میزبان و در داخل خاک قرار میدهند.
حشرات کامل پس از انجام تخمریزی با راه یافتن و جهیدن به تدریج به قسمتهای ارتفاعات نزدیک شده و در صورتی که شیب کوه زیاد باشد گاهی تا چند متر غلطیده و مجددا به راه رفتن و جهیدن ادامه میدهند.
حرکت حشرات کامل بطور مداوم صورت نمیگیرد، آنها در مسیر خود تغذیه نیز میکنند.
حرکت این حشرات خیلی سریع انجام نمیگیرد، بطور مثال تحقیقات صورت گرفته شده بر روی سرعت حرکت آنها نشان میدهد که فاصله ۴۰۰ متری را هفت روزه طی کردهاند.
به طور کلی حدود ۴۲ درصد جمعیت آنها را حشرات نر و ۵۸ درصد آنها را حشرات ماده تشکیل میدهند.
علت مهاجرت حشرات کامل از محلهای اصلی فعالیت به مناطق پایین ارتفاعات و مزارع موجود میتواند به دلیل بالا بودن تراکم جمعیت و پدیده مهاجرت و حرکت در آنها باشد که حشرات کامل با راه رفتن و جهیدن به هر طرف حرکت میکنند و شیب ارتفاعات با عث میشود که عمده حرکت آنها به سمت پایین باشد.
مشخصات محل تخم ریزی و تعیین زمان و نحوه تخم ریزی:
جفت گیری معمولا از اواخر خرداد و بصورت انتقال اسپرماتوفور صورت میگیرد.
اسپرماتوفور که بصورت توده کف مانندی به زیر تخم ریز چسبیده است، در اواخر خرداد و دهه اول تیرماه در اکثر ملخهای ماده مشاهده میشود.
بقایای این توده سفید رنگ به تدریج خشک شده و رنگ آن قهوهای میشود و سپس میریزد.
تخمریزی در ارتفاعات و در محل اصلی ملخ صورت میگیرد. اصولا تخمریزیها در ارتفاعات ۲۴۰۰ تا ۲۸۰۰ متری صورت میگیرد. گاهی در ارتفاعات کمتر نیز تخمریزیها مشاهده میشود.
تخمریزی اکثرا در شیبهای ملایم و نقاط مسطحی که در ارتفاعات وجود دارد و در زیر بوتههای میزبان (گون و درمنه) انجام میگیرد.
تخمریزی از اواخر خرداد شروع شده و حداکثر تخم ریزی در هفته اول تیرماه انجام میشود.
در زمان تخم ریزی حشرات ماده تخم ریز خود را بداخل خاک فرو برده و تخمها را بصورت عمودی و در کنار هم قرار میدهد.
هنگام تخم ریزی ماده چسبندهای از بدن حشره ترشح میشود که با خاک مخلوط شده و پس از خشک شدن سخت و محکم شده و از تخمها محافظت مینماید(کپسول تخم وجود ندارد).
هر دسته تخم معمولا تا ۱۶ عدد شمارش شده و گاهی اوقات نیز تخمها بصورت انفرادی در خاک قرار داده میشوند.
عمق تخمریزی به جنس و بافت خاک بستگی دارد از 15 الی 25 میلی متر متغیر میباشد.
در ایران و جهان مطالعه و بررسی خاصی روی این ملخ صورت نگرفته است و در سال ۱۳۶۷ برای اولین بار مبارزه شیمیایی در سطح ۵۰۰ هکتار در منطقه گچسر (کرج) صورت گرفتهاست.
انواع میزبان:
گیاهان پهن برگ و مزارع مجاور تپهها و بوتههای گون میز بان تخم ریزی ملخ ها هستند. مبارزه به علت تخمگذاری در ارتفاعات بیش از ۲۰۰۰ متر و عدم دسترسی به مناطق کانونی جهت مبارزه، نیاز به همکاری زارعین و ارگانهای مربوطه احساس میشود.
به غیر عوامل آب و هوایی، بخصوص تغییرات درجه حرارت و میزان رطوبت که در کنترل جمعیت این حشرات به طور مستقیم یا غیرمستقیم اثر میگذارد، عوامل زنده گوناگونی جمعیت این آفت را تحت کنترل دارند.
عده زیادی از پرندگان بویژه سار، گنجشک، کلاغ، سبزقبا و نظایر آنها از ملخ تغذیه میکنند. سار گلو قرمز Pastor roseus در کنترل جمعیت دستههای ملخ در کشور ما مسابقه تاریخی دارد و پاشیدن آب سار در مزارع مورد هجوم ملخ، سالها مورد اعتقاد کشاورزان بوده است. عده زیادی از جوندگان، بخصوص انواع سوسمارها و انواع مارها از ملخها میخورند و در کنترل طبیعی این حشرات مفید واقع میشوند.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلیتارود مسئول حفظ نباتات اداره جهاد کشاورزی شهرستان دماوند در مصاحبهای با این پایگاه از هجوم بیش از دو هزار هکتار از اراضی کشاورزی و مراتع شهرستان دماوند مورد هجوم ملخهای بومی البرز قرار خبر داده است که 500 هکتار آن به زودی سمپاشی میشود.
انتهای پیام/