دماوند- آئینه ورزان یکی از روستاهای قدیمی شهرستان دماوند است که در فاصله ی 70کیلومتری شرق تهران و جهت شمالی جاده تهران- فیروز کوه قراردارد.
محور فیروزکوه به عنوان پرتردد ترین محورهای کشور است که سالانه حدود 12 میلیون خودرو در این مسیر تردد می کند.
جاذبه های گردشگری بسیاری در مناطق مختلف این محور قرار دارد که از جمله این مناطق روستای زیبای آئینه ورزان است.
پس از عبور از گیلاوند و طی حدود پنج کیلومتر به روستای آئینه ورزان می رسیم که در دو بخش شمالی و جنوبی جاده قرار دارد.
این منطقه زیبا با جاذبه های گردشگری فراوان، طبیعت دل انگیزی را داراست و در طول سال پذیرای میهمانان و گردشگران بسیاری است.
روستای آئینه ورزان از روستاهای آباد و پرجمعیت دماوند است، رونق اقتصادی و فرهنگی بسیار خوبی دارد و در فاصله ی 17 کیلومتری شهر دماوند و روبروی شهر آبسرد واقع شده است. مردم محلی نام این روستا را ˈعین ورزانˈ می گویند.
این روستا به دو بخش بالا ده و پایین ده تقسیم شده وهر یک طبیعتی متفاوت دارد؛ در قسمت بالای آن کوه و آبشاری زیبا که در دامنه ی قله ی ˈزرینه کوهˈ قرار دارد، چشم هر بیننده ای را خیره می کند و در قسمت پایینی، دشتی وسیع روح را نوازش می دهد، گرچه برای رسیدن به آبشار باید تن به کوهنوردی داد.
روستای آئینه ورزان با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه ای همچون آئینه ای روبروی روستای خوش آب وهوای ˈزانˈ واقع شده وهمچنین پرآب بودن روستا و رونق کشاورزی در این منطقه سبب نامگذاری این روستا به آئینه ورزان شده است و تماشای این روستا از بالای کوه چشم اندازی زیبایی را در برابر بینندگان قرار می دهد.
قدمت این روستا به 2000 سال قبل می رسد و در بالای کوه مشرف به این روستا نیز بقایای یک آتشکده به چشم می خورد.
منبت کاری در این روستا بسیار رواج دارد، بصورتی که در کوچه های این روستا مغازه های بسیاری برای این منظور وجود دارد و حتی صدای ضربه دست استادکاران به مغار و چوب به آسانی بگوش می رسد.
مهمترین بناهای تاریخی این روستای زیبا؛ امامزاده عبدالله (ع)، حمام تاریخی، قلعه نوذر و خانه های تاریخی است که متأسفانه تنها یکی از آنها سالم مانده است.
* امامزاده عبدالله(ع)
یکی از بناهای زیبا و ارزشمند تاریخی- فرهنگی این روستا امامزاده عبدالله است، که بصورت برج آرامگاهی هشت ضلعی و گنبد مخروطی است.
معماری این بنا از سنگ، ملات و گچ و یادگاری از اواخر دوره ی مغول است. گرچه گنبد آن به دلیل ترمیم هم اینک چادری بر روی آن کشیده شده و نیاز دارد به منظور حفظ این بنای ارزشمند هر چه سریعتر ترمیم تا از نفوذ آب به داخل امامزاده و خرابی گنبد اقدام شود.
کاشی کاری های داخل بنا به شکل چهارگوش و کوکبی که متعلق به دوران هشتم هجری و به سبک دوره ی مغول است.
بر روی قبر امامزاده صندوق منبت کاری شده ای قرار دارد که بر روی بیرونی آن کتیبه ای به خط نستعلیق وجود دارد که حکایت از ساخت و نصب آن در دوره ی صفوی دارد.
هم اینک در چوبی و با ارزش امامزاده در موزه دوران اسلامی نگهداری می شود.
بنای امامزاده در جهت شمال – جنوب است و محراب در ضلع جنوبی آن قرار دارد، در جهت شرقی امامزاده بنایی به صورت کفش کن و نمازخانه که مربوط به دوران صفویه است وجود دارد که کاشی کاری آن به سبک مغولی و با کاشی های فیروزه ای رنگ تزیین شده است.
امامزاده عبدالله آیینه ورزان در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
در محوطه حیاط امامزاده درخت چناری دیده می شود که قدمت عمر آن حدود 600 تا 700سال است و خاطرات زیبایی را برای کهنسالان این روستا تداعی می کند و همه اهالی قدیم این روستا در روزهای تابستان از سایه سار آن بهره می برند.
یکی ازپیرمردهای قدیمی این روستا که حدود 90 سال سن دارد در باره مرمت و بازسازی گنبد امامزاده عبدالله (ع) به خبرنگار ایرنا گفت: همکاری اداره اوقاف وامور خیریه شهرستان دماوند دربازسازی هرچه سریع تر گنبد امامزاده عبدالله با توجه به فرارسیدن فصل زمستان می تواند از تخریب سقف گنبد جلوگیری کند.
سید ˈعیسی محمدیˈ در باره چشمه ای که در امامزاده عبدالله روان است نیز گفت: این چشمه جزو معجزات خود امامزاده بوده، زیرا امامزاده از نوادگان بلافصل امام جعفر صادق(ع) است و به دلیل اینکه زمین امامزاده در محله خشک روستا واقع شده بوده، ایشان با زدن عصای خود به سنگی که در آن محل قرار داشته به اذن پروردگار چشمه روانی از زیر قطعه سنگ جاری شد که تاکنون نیز همینطور جوشان، با برکت و جاری است.
* حمام تاریخی
با پایین رفتن از 9 پله به ورودی رختکن می رسیم، فضای رختکن به شکل مستطیل است و چهار سکو برای نشستن دارد و دارای طاق گنبدی است، پس از گذر از چهار پله دیگر به ورودی گرمخانه می رسیم که بخشی از بنایش اصیل و بخشی نوسازی شده است.
برای ورود به خزینه باید چهار پله ی دیگر از گرمخانه پایین برویم که با تغییرات ایجاد شده امکان استفاده از آب به صورت دوش فراهم شده است.اگرچه این حمام بارها مورد تعمیر قرار گرفته اما اکنون نیز قابل استفاده است.قدمت حمام به اواخر دوران صفویه باز میگردد.
حمام قدیمی و تاریخی روستا به دلیل بی توجهی در حال تخریب کامل است و ضرورت دارد اداره کل میراث فرهنگی هر چه زودتر با تخصیص بودجه ای نسبت به ترمیم آن اقدام کند تا از خرابی بیشتر آن جلوگیری شود.
قلعه نوذر
درسمت شمالی روستای آئینه ورزان و در بالای تپه مشرف بر روستا که رودخانه ی پرآبی از بالای کوه به سمت روستا جاری شده است بنا و بقایای استحکاماتی دیده می شود که به آن قلعه نوذرشاه می گویند که در شمال شرقی روستا و در بلندترین نقطه قرار دارد.
آنچه از وضعیت فعلی بنا مشاهده می شود مصالح بکار رفته در بنا از سنگ لاشه و ملات و بیشتر گل و شامل چهار برج است که به دلیل حفاری و گذشت زمان و…بخش عمده ای از آن خراب شده است.
این قلعه جهت استقرار و پناه افراد در هنگام خطر و حمله ی دشمن و یا جنبه ی نظامی و دیدبانی مورد توجه بوده است.
خانه تاریخی
در سمت غربی حمام، خانه تاریخی زیبایی متعلق به دوره ی قاجار وجود دارد که متعلق به یکی از بزرگان روستای آیینه ورزان است.
نمای شرقی و بیرونی بنا دو طبقه است که شامل در ورودی و ایوانی ستون دار بسیار زیبا است.
با عبور از روستای زیبا و رنگارنگ آئینه ورزان کثرت ویلا سازی ها ، بافت قدیمی و تاریخی روستا را از بین برده و کمتر جایی در روستا دیده می شود که بافت قدیمی داشته باشد.